เพลงไทย หมายถึง ทำนองที่มีเนื้อร้องตามหลักเกณฑ์การประพันธ์ของคนไทย บางครั้งเรียกว่าเพลงไทยเดิม มีลักษณะแตกต่างไปจากเพลงของชาติอื่น ๆ ในโลก กล่าวคือ คีตกวีหรือนักแต่งเพลง จะแต่งทำนองขึ้นก่อนแล้วจึงตั้งชื่อเพลงนั้น สำหรับเนื้อร้องบางครั้ง คีตกวีแต่งขึ้นเองก็มี หรือเอาเนื้อร้องจากคำประพันธ์ที่ไพเราะในวรรณคดีต่างๆ เช่นจากพระอภัยมณีพระลอ ขุนช้างขุนแผน ฯลฯ นักแต่งเพลง แต่งเพลงขึ้นตอนแรกจะมีจังหวะปานกลางแต่บางครั้งก็เอาทำนองนั้นไปขยายให้ยาวขึ้นและยุบทำนองให้สั้นลง แล้วนำมาบรรเลงติดต่อกันโดยเริ่มทำนองขยายก่อนด้วยจังหวะช้าเรียกว่าจังหวะ ๓ ชั้น ต่อด้วยทำนองเดิมจังหวะปานกลางเรียกว่า ๒ ชั้น และต่อด้วยทำนองที่ยุบให้สั้นลงด้วยจังหวะเร็วเรียกว่า ชั้นเดียว เพลงที่มีลักษณะอย่างนี้เรียกว่าเพลงเถา ถ้านำไปบรรเลงเพียงจังหวะเดียวเรียกเพลงเกร็ด และนำเพลงเกร็ดหลาย ๆ เพลงมาบรรเลงติดต่อกันเรียกว่า เพลงตับ

เพลงไทยที่ใช้บรรเลงแพร่หลายในปัจจุบันหรือเรียกว่าเพลงไทยสากล ได้รับการพัฒนาและใช้หลักเกณฑ์การดนตรีมากขึ้น คำร้องก็พอดีกับทำนองไม่ต้องเอื้อนเหมือนเพลงไทยเดิม

เพลงพื้นบ้าน หมายถึง ทำนองที่มีเนื้อร้องของคนแต่ละท้องถิ่น เช่น ภาคกลางมีลำตัด เพลงฉ่อย เพลงอีแซว ภาคเหนือมี จ๊อย, ซอ, ฮ่ำ, ค่าว, ภาคอีสานมีลำกลอน ลำยาวหรือลำล่อง ลำภูไท ลำผญาย่อย เป็นต้น